صدر الدين علي بن ناصر الحسيني ( مترجم : رمضان على روح الهى )
25
زبدة التواريخ ، أخبار الأمراء والملوك السلجوقية ( فارسى )
مؤلف واقعى مؤلف واقعى اين اثر گمنام است . روشن است كه او در انتهاى سدهء ششم و ابتداى سدهء هفتم هجرى زندگى مىكرده است ؛ به اين دليل كه از الناصر لدين الله به عنوان خليفهء حاكم بغداد ياد مىكند و او را مولانا مىنامد ، كه نشان از آن دارد كه او سنى بوده و چهبسا به عنوان وابستهء دربار در بغداد زندگى مىكرده است . « 1 » افزون بر اين ، رخدادى را شفاها از امين الدين محمد زنجانى نامى نقل مىكند كه مربوط به واپسين نبرد سلطان طغرل با خوارزم شاه در سال 590 ه ق . است . اين شخص از همعصران طغرل ، و چهبسا شاهد عينى آن نبرد بوده است . ازاينرو مؤلف در اواخر سدهء ششم و اوايل سدهء هفتم هجرى زندگى مىكرده و كتابش را پس از سال 622 ه ق . نگاشته است كه ، همانطور كه پيشتر گفتيم ، آخرين تاريخى است كه وى بدان اشاره مىكند . دكتر زوسهايم كوشيده است تا مؤلف را شناسايى كند . او مىگويد كه در ميان مورخان عربىنويس دوران سلجوقيان كه در نيمهء نخست سدهء هفتم هجرى زندگى مىكردهاند ، دو تن هستند كه مىتوان آنها را مؤلف اين كتاب دانست . اين دو تن عبارتند از : 1 . جمال الدين ابو الحسن على قفطى ؛ نويسندهء نامدار تاريخ الحكما ؛ ما تنها از نام كتاب او ، كتاب تاريخ السلجوقيه ، باخبريم « 2 » ؛ بنابراين ، اين احتمال وجود دارد كه كتاب حاضر با تاريخ تاكنون ناشناخته ماندهء قفطى ، كه پيش از سال 622 ه ق . نگاشته شده ، متفاوت باشد . 2 . بو الحسن على بن ابو منصور ظافر بن حسين خزرجى مصرى ؛ او به سال 566 يا 567 هجرى در مصر زاده شد و در شام و در مصر در خدمت اميران ايوبى ، ملك عزيز و ملك اشرف ، بود و آثار بسيارى نگاشت و ، به گفتهء حاج خليفه ، به سال 623 ه ق . درگذشت . به نظر زوسهايم احتمال اينكه مؤلف سالشمار ما نفر دوم باشد ، بيشتر است . او در يكى از آثارش به نام اخبار الدول المنقطعه ( تاريخى عمومى در چهار مجلّد ، كه تنها وجود يكى از آنها معلوم شده است ) به مجلدى مربوط به سلجوقيان اشاره مىكند . دكتر زوسهايم تصور مىكند كه سالشمار گمنام ما به احتمال زياد همان مجلد گمشدهء اخبار الدول المنقطعه ابن ظافر است و با تاريخ ملوك السلجوقيه كه دو شرح حالنويس ، كتبى و صفدى به وى نسبت دادهاند ، يكسان . شباهت سبك اخبار الدول المنقطعه و سالشمار ما بسيار چشمگير است و از يك مؤلف
--> ( 1 ) . اين ديدگاه را پيشتر ريو ابراز كرده بود . ( 2 ) . نك . به : مقدمهء آلمانى نگاشته شده بر تاريخ الحكما ، ص 10 ( پانويس ) .